Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα συχνό πρόβλημα που επηρεάζει εκατομμύρια άνδρες παγκοσμίως. Σε πολλές περιπτώσεις, η δυσκολία ενός ζευγαριού να αποκτήσει παιδί οφείλεται σε παράγοντες που αφορούν αποκλειστικά ή εν μέρει τον άνδρα.
Οι αιτίες μπορεί να σχετίζονται με την παραγωγή σπερματοζωαρίων, τη μεταφορά τους, τις ορμόνες, γενετικούς παράγοντες ή τον τρόπο ζωής.
Η σωστή διάγνωση της αιτίας είναι απαραίτητη, καθώς πολλές μορφές ανδρικής υπογονιμότητας μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
Πώς επηρεάζεται η γονιμότητα του άνδρα;
Για να επιτευχθεί φυσιολογική γονιμότητα απαιτείται:
- φυσιολογική παραγωγή σπερματοζωαρίων
- επαρκής αριθμός
- καλή κινητικότητα
- φυσιολογική μορφολογία
- σωστή λειτουργία των ορμονών
- ανοικτοί σπερματικοί πόροι
- φυσιολογική εκσπερμάτιση
- καλή σεξουαλική λειτουργία
Οποιαδήποτε διαταραχή σε ένα από τα παραπάνω μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες σύλληψης.
1. Κιρσοκήλη
Η κιρσοκήλη αποτελεί τη συχνότερη αναστρέψιμη αιτία ανδρικής υπογονιμότητας.
Πρόκειται για διάταση των φλεβών γύρω από τον όρχι, αντίστοιχη με τους κιρσούς των κάτω άκρων.
Η κιρσοκήλη μπορεί να προκαλέσει:
- αύξηση της θερμοκρασίας του όρχεως
- οξειδωτικό στρες
- μείωση της παραγωγής σπερματοζωαρίων
- μειωμένη κινητικότητα
- παθολογική μορφολογία
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η χειρουργική αποκατάσταση μπορεί να βελτιώσει τις παραμέτρους του σπέρματος.
2. Ορμονικές διαταραχές
Η φυσιολογική παραγωγή σπέρματος εξαρτάται από την ισορροπία πολλών ορμονών.
Οι σημαντικότερες είναι:
- τεστοστερόνη
- FSH
- LH
- προλακτίνη
Διαταραχές αυτών των ορμονών μπορεί να οδηγήσουν σε:
- μειωμένη παραγωγή σπέρματος
- χαμηλή libido
- στυτική δυσλειτουργία
- μειωμένη γονιμότητα
Σε αρκετές περιπτώσεις η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να αποκαταστήσει τη φυσιολογική λειτουργία.
3. Γενετικά αίτια
Ορισμένοι άνδρες γεννιούνται με γενετικές ή χρωμοσωμικές διαταραχές που επηρεάζουν τη γονιμότητα.
Παραδείγματα είναι:
- σύνδρομο Klinefelter
- μικροελλείψεις του χρωμοσώματος Υ
- συγγενής απουσία σπερματικών πόρων
Ο γενετικός έλεγχος συνιστάται κυρίως σε περιπτώσεις σοβαρής ολιγοζωοσπερμίας ή αζωοσπερμίας.
4. Απόφραξη των σπερματικών πόρων
Σε ορισμένους άνδρες η παραγωγή σπερματοζωαρίων είναι φυσιολογική, όμως υπάρχει εμπόδιο στη μεταφορά τους.
Η απόφραξη μπορεί να οφείλεται σε:
- συγγενείς ανωμαλίες
- παλαιότερες λοιμώξεις
- τραυματισμούς
- χειρουργικές επεμβάσεις
- βαζεκτομή
Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές, είτε χειρουργικές είτε μέσω τεχνικών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
5. Λοιμώξεις
Ορισμένες λοιμώξεις του ανδρικού γεννητικού συστήματος μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα.
Μεταξύ αυτών:
- επιδιδυμίτιδα
- ορχίτιδα
- προστατίτιδα
- σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα
Οι λοιμώξεις μπορεί να προκαλέσουν:
- απόφραξη
- φλεγμονή
- βλάβη στον ιστό των όρχεων
- επιδείνωση της ποιότητας του σπέρματος
6. Κρυψορχία
Η κρυψορχία είναι η κατάσταση κατά την οποία ο ένας ή και οι δύο όρχεις δεν έχουν κατέβει φυσιολογικά στο όσχεο κατά τη γέννηση.
Ακόμη και μετά τη χειρουργική αποκατάσταση, ορισμένοι άνδρες μπορεί να εμφανίσουν μειωμένη γονιμότητα στην ενήλικη ζωή.
7. Ηλικία
Η ανδρική γονιμότητα δεν σταματά απότομα, όμως η ηλικία επηρεάζει σταδιακά:
- την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων
- την ποιότητα του DNA
- τον συνολικό αριθμό
- την πιθανότητα φυσικής σύλληψης
Οι αλλαγές αυτές είναι πιο ήπιες σε σχέση με τις γυναίκες, αλλά γίνονται περισσότερο εμφανείς μετά τα 40-45 έτη. Δείτε και τις συχνότερες ανδρολογικές παθήσεις μετά τα 40.
8. Κάπνισμα
Το κάπνισμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
Σχετίζεται με:
- μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων
- μειωμένη κινητικότητα
- αυξημένο οξειδωτικό στρες
- μεγαλύτερο κατακερματισμό του DNA
Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος με την πάροδο του χρόνου.
9. Παχυσαρκία
Η αυξημένη λιπώδης μάζα επηρεάζει:
- τα επίπεδα τεστοστερόνης
- τη θερμοκρασία των όρχεων
- τη λειτουργία των ορμονών
- τη σπερματογένεση
Η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τόσο τη γενική υγεία όσο και τη γονιμότητα.
10. Σακχαρώδης διαβήτης
Ο διαβήτης μπορεί να προκαλέσει:
- διαταραχές εκσπερμάτισης
- βλάβη στα νεύρα
- στυτική δυσλειτουργία
- αλλοιώσεις στην ποιότητα του σπέρματος
Η καλή ρύθμιση του σακχάρου αποτελεί σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης.
11. Αναβολικά στεροειδή
Η χρήση αναβολικών μπορεί να καταστείλει τη φυσιολογική παραγωγή τεστοστερόνης.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:
- ατροφία όρχεων
- πολύ χαμηλό αριθμό σπερματοζωαρίων
- αζωοσπερμία
- προσωρινή ή παρατεταμένη υπογονιμότητα
Η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει αρκετούς μήνες μετά τη διακοπή τους.
12. Υπερβολική θερμότητα
Η παραγωγή σπέρματος απαιτεί θερμοκρασία χαμηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος.
Παράγοντες που αυξάνουν τη θερμοκρασία των όρχεων περιλαμβάνουν:
- συχνή χρήση σάουνας
- υδρομασάζ
- παρατεταμένη έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία
- ορισμένα επαγγέλματα
Η επίδραση αυτών των παραγόντων διαφέρει από άτομο σε άτομο.
13. Φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμότητα.
Παραδείγματα:
- χημειοθεραπευτικά
- τεστοστερόνη που χορηγείται εξωγενώς
- ορισμένα ανοσοκατασταλτικά
- συγκεκριμένα αντικαρκινικά φάρμακα
Πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική αγωγή, απαιτείται συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό.
14. Άγχος και ψυχολογικοί παράγοντες
Το χρόνιο άγχος μπορεί να επηρεάσει:
- τις ορμόνες
- τη σεξουαλική επιθυμία
- τη στύση
- τη συχνότητα των επαφών
Αν και σπάνια αποτελεί τη μοναδική αιτία υπογονιμότητας, μπορεί να επιδεινώσει υπάρχοντα προβλήματα.
Πώς εντοπίζεται η αιτία;
Η διερεύνηση περιλαμβάνει:
- λήψη αναλυτικού ιστορικού
- κλινική εξέταση
- σπερμοδιάγραμμα
- ορμονικό έλεγχο
- υπερηχογράφημα όρχεων
- Doppler για κιρσοκήλη
- γενετικό έλεγχο όταν υπάρχει ένδειξη
- επιπλέον εξειδικευμένες εξετάσεις όπου χρειάζεται
Αν δεν είστε σίγουροι αν χρειάζεται αξιολόγηση, δείτε πότε πρέπει να επισκεφθείτε Ανδρολόγο.
Μπορούν να αντιμετωπιστούν;
Σε αρκετές περιπτώσεις, ναι.
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και μπορεί να περιλαμβάνει:
- αλλαγές στον τρόπο ζωής
- φαρμακευτική αγωγή
- ορμονική θεραπεία
- χειρουργική αποκατάσταση κιρσοκήλης
- θεραπεία λοιμώξεων
- υποβοηθούμενη αναπαραγωγή
- χειρουργική λήψη σπερματοζωαρίων σε ειδικές περιπτώσεις
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι η κιρσοκήλη η συχνότερη αιτία;
Είναι μία από τις συχνότερες και τις πιο συχνά αντιμετωπίσιμες αιτίες ανδρικής υπογονιμότητας.
Το κάπνισμα επηρεάζει πραγματικά το σπέρμα;
Ναι. Συνδέεται με μειωμένη ποιότητα και αυξημένο οξειδωτικό στρες.
Η ηλικία επηρεάζει τους άνδρες;
Ναι, αλλά η μείωση της γονιμότητας είναι συνήθως πιο σταδιακή σε σχέση με τις γυναίκες.
Μπορεί να υπάρχει υπογονιμότητα με φυσιολογική στύση;
Ναι. Η φυσιολογική στύση δεν σημαίνει απαραίτητα και φυσιολογική ποιότητα σπέρματος.
Όλες οι αιτίες θεραπεύονται;
Όχι όλες. Ωστόσο, πολλές μπορούν να αντιμετωπιστούν ή να παρακαμφθούν με σύγχρονες μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Συμπέρασμα
Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες και συχνά δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Η σωστή διερεύνηση από εξειδικευμένο Ουρολόγο – Ανδρολόγο επιτρέπει τον εντοπισμό της αιτίας και την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Σε πολλές περιπτώσεις, η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις πιθανότητες φυσικής σύλληψης ή να οδηγήσει στην κατάλληλη μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Σχετικά άρθρα: Ανδρική Υπογονιμότητα · Σπερμοδιάγραμμα · Ανδρολόγος ή Ουρολόγος; · Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Ανδρολόγο; · Ανδρολογία