Το σπερμοδιάγραμμα είναι η βασική εξέταση για την αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας. Μέσα από την ανάλυση του σπέρματος, ο Ανδρολόγος μπορεί να εκτιμήσει σημαντικές παραμέτρους που σχετίζονται με την ικανότητα ενός άνδρα να αποκτήσει παιδί.
Παρότι πολλοί πιστεύουν ότι το σπερμοδιάγραμμα δείχνει απλώς τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, στην πραγματικότητα παρέχει πολύ περισσότερες πληροφορίες, όπως την κινητικότητα, τη μορφολογία και άλλα χαρακτηριστικά του σπέρματος.
Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας άνδρας είναι στείρος, ενώ ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει όλες τις πιθανές αιτίες υπογονιμότητας. Για τον λόγο αυτό, η εξέταση πρέπει πάντα να αξιολογείται από εξειδικευμένο Ουρολόγο – Ανδρολόγο.
Τι είναι το σπερμοδιάγραμμα;
Το σπερμοδιάγραμμα είναι μία εργαστηριακή εξέταση κατά την οποία αναλύεται δείγμα σπέρματος, σύμφωνα με διεθνή πρότυπα.
Στόχος της εξέτασης είναι να αξιολογηθεί:
- η ποσότητα του σπέρματος
- ο αριθμός των σπερματοζωαρίων
- η κινητικότητά τους
- η μορφολογία τους
- η ζωτικότητά τους
- η παρουσία φλεγμονής ή άλλων παθολογικών ευρημάτων
Τα αποτελέσματα βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει εάν υπάρχει πιθανότητα ανδρικού παράγοντα υπογονιμότητας και αν χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις.
Πότε πρέπει να γίνει σπερμοδιάγραμμα;
Η εξέταση συνιστάται όταν:
- ένα ζευγάρι προσπαθεί να αποκτήσει παιδί για περισσότερο από 12 μήνες χωρίς επιτυχία
- η γυναίκα είναι άνω των 35 ετών και έχουν περάσει περισσότεροι από 6 μήνες προσπαθειών
- υπάρχει ιστορικό κιρσοκήλης
- υπάρχει ιστορικό κρυψορχίας
- έχει προηγηθεί επέμβαση στους όρχεις
- υπάρχει ιστορικό χημειοθεραπείας ή ακτινοθεραπείας
- υπάρχουν διαταραχές εκσπερμάτισης
- υπάρχει υποψία ορμονικής διαταραχής
- πρόκειται να γίνει κατάψυξη σπέρματος
Αν έχετε απορίες για τον χρόνο της αξιολόγησης, δείτε και πότε πρέπει να επισκεφθείτε Ανδρολόγο.
Πώς γίνεται η εξέταση;
Το δείγμα συλλέγεται συνήθως με αυνανισμό σε ειδικό αποστειρωμένο δοχείο.
Η συλλογή πραγματοποιείται:
- στο εργαστήριο
- ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, στο σπίτι, ακολουθώντας συγκεκριμένες οδηγίες
Το δείγμα πρέπει να παραδοθεί στο εργαστήριο μέσα στο χρονικό διάστημα που θα υποδείξει ο γιατρός ή το εργαστήριο, διατηρώντας το σε κατάλληλες συνθήκες.
Πώς πρέπει να προετοιμαστώ;
Για να είναι αξιόπιστο το αποτέλεσμα, συνιστάται:
- αποχή από εκσπερμάτιση για 2 έως 7 ημέρες
- αποφυγή πυρετού τις προηγούμενες εβδομάδες, εφόσον είναι δυνατό
- ενημέρωση του γιατρού για τυχόν φάρμακα
- αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ πριν από την εξέταση
- ενημέρωση για πρόσφατες λοιμώξεις ή χειρουργικές επεμβάσεις
Η πολύ μικρή ή η πολύ μεγάλη αποχή μπορεί να επηρεάσει ορισμένες παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος.
Τι δείχνει το σπερμοδιάγραμμα;
Όγκος σπέρματος
Μετρά την ποσότητα του εκσπερματισμένου υγρού.
Μικρός όγκος μπορεί να σχετίζεται με:
- απόφραξη
- προβλήματα στους σπερματικούς πόρους
- παθήσεις των σπερματοδόχων κύστεων
- ανάδρομη εκσπερμάτιση
Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων
Αξιολογείται πόσα σπερματοζωάρια υπάρχουν ανά ml σπέρματος.
Μειωμένος αριθμός ονομάζεται ολιγοζωοσπερμία.
Συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων
Δεν εξετάζεται μόνο η συγκέντρωση αλλά και ο συνολικός αριθμός στο δείγμα.
Κινητικότητα
Η κινητικότητα δείχνει πόσο αποτελεσματικά κινούνται τα σπερματοζωάρια.
Χωρίζεται σε:
- προωθητική κινητικότητα
- μη προωθητική κινητικότητα
- ακίνητα σπερματοζωάρια
Η μειωμένη κινητικότητα ονομάζεται ασθενοζωοσπερμία.
Μορφολογία
Η μορφολογία αξιολογεί το σχήμα των σπερματοζωαρίων.
Εξετάζονται:
- η κεφαλή
- ο αυχένας
- η ουρά
Αυξημένο ποσοστό παθολογικών μορφών ονομάζεται τερατοζωοσπερμία.
Ζωτικότητα
Η εξέταση δείχνει πόσα σπερματοζωάρια είναι ζωντανά.
Χρησιμοποιείται κυρίως όταν υπάρχει πολύ χαμηλή κινητικότητα.
pH
Το pH μπορεί να δώσει πληροφορίες για:
- λοιμώξεις
- αποφράξεις
- λειτουργία των επικουρικών γεννητικών αδένων
Λευκά αιμοσφαίρια
Η αυξημένη παρουσία λευκών αιμοσφαιρίων μπορεί να υποδηλώνει φλεγμονή ή λοίμωξη του γεννητικού συστήματος.
Τι σημαίνουν οι συχνότεροι όροι;
Ολιγοζωοσπερμία
Μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων.
Ασθενοζωοσπερμία
Μειωμένη κινητικότητα.
Τερατοζωοσπερμία
Αυξημένο ποσοστό σπερματοζωαρίων με μη φυσιολογική μορφολογία.
Αζωοσπερμία
Απουσία σπερματοζωαρίων στο εκσπερμάτισμα.
Δεν σημαίνει πάντα ότι δεν υπάρχει παραγωγή σπέρματος. Μπορεί να οφείλεται και σε απόφραξη.
Νεκροζωοσπερμία
Μεγάλο ποσοστό νεκρών σπερματοζωαρίων.
Ένα παθολογικό αποτέλεσμα σημαίνει στειρότητα;
Όχι.
Ένα μόνο παθολογικό σπερμοδιάγραμμα δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση υπογονιμότητας.
Το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεαστεί από:
- πρόσφατο πυρετό
- έντονο στρες
- λοίμωξη
- φάρμακα
- λάθος προετοιμασία
- ατελή συλλογή του δείγματος
Για τον λόγο αυτό συχνά απαιτείται επανάληψη της εξέτασης μετά από μερικές εβδομάδες.
Πόσες φορές χρειάζεται να γίνει;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ζητούνται τουλάχιστον δύο σπερμοδιαγράμματα, τα οποία πραγματοποιούνται με χρονική απόσταση μεταξύ τους.
Η επανάληψη επιτρέπει την επιβεβαίωση των ευρημάτων, καθώς η ποιότητα του σπέρματος μπορεί να μεταβάλλεται φυσιολογικά με τον χρόνο.
Τι γίνεται αν το αποτέλεσμα είναι παθολογικό;
Ο Ανδρολόγος μπορεί να συστήσει:
- δεύτερο σπερμοδιάγραμμα
- ορμονικό έλεγχο
- υπερηχογράφημα όρχεων
- Doppler για έλεγχο κιρσοκήλης
- καλλιέργεια σπέρματος
- γενετικό έλεγχο
- έλεγχο κατακερματισμού DNA σπερματοζωαρίων σε επιλεγμένες περιπτώσεις
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και όχι μόνο από το αποτέλεσμα της εξέτασης. Δείτε περισσότερα για την ανδρική υπογονιμότητα και τις κυριότερες αιτίες.
Μπορεί να βελτιωθεί το σπερμοδιάγραμμα;
Σε αρκετές περιπτώσεις ναι.
Η βελτίωση μπορεί να επιτευχθεί με:
- διακοπή καπνίσματος
- απώλεια βάρους
- τακτική άσκηση
- σωστή διατροφή
- περιορισμό αλκοόλ
- αποφυγή αναβολικών
- θεραπεία κιρσοκήλης όταν υπάρχει ένδειξη
- αντιμετώπιση ορμονικών διαταραχών
- θεραπεία λοιμώξεων
Επειδή η παραγωγή νέων σπερματοζωαρίων απαιτεί περίπου 2,5 μήνες, τα αποτελέσματα των αλλαγών δεν είναι άμεσα.
Συχνές Ερωτήσεις
Χρειάζεται νηστεία;
Όχι.
Πόσες ημέρες αποχή πρέπει να έχω;
Συνήθως 2 έως 7 ημέρες, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του εργαστηρίου.
Αν το αποτέλεσμα είναι κακό σημαίνει ότι δεν μπορώ να κάνω παιδιά;
Όχι. Πολλοί άνδρες με παθολογικό σπερμοδιάγραμμα αποκτούν παιδί φυσιολογικά ή με την κατάλληλη θεραπεία.
Μπορεί το άγχος να επηρεάσει το αποτέλεσμα;
Ναι. Το έντονο στρες, όπως και ο πυρετός ή ορισμένα φάρμακα, μπορεί να επηρεάσουν προσωρινά τις παραμέτρους του σπέρματος.
Πρέπει να επαναλαμβάνεται;
Συχνά ναι, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα ή όταν παρακολουθείται η ανταπόκριση σε θεραπεία.
Συμπέρασμα
Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί την πρώτη και σημαντικότερη εξέταση στη διερεύνηση της ανδρικής γονιμότητας. Παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την ποιότητα του σπέρματος, αλλά πρέπει πάντα να αξιολογείται σε συνδυασμό με το ιατρικό ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, επιπλέον εργαστηριακές εξετάσεις.
Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα αδυναμία απόκτησης παιδιού. Με σωστή διάγνωση και εξατομικευμένη θεραπεία, πολλές μορφές ανδρικής υπογονιμότητας μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
Σχετικά άρθρα: Ανδρική Υπογονιμότητα · Αιτίες Ανδρικής Υπογονιμότητας · Ανδρολόγος ή Ουρολόγος; · Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Ανδρολόγο; · Ανδρολογία